Gilliforpresident.com

Í Morgunblaðinu í dag birtist ritdómur (eiginlega frekar almenn umfjöllun) um bókina mína, sem ég læt fylgja hér með til gamans...

Landsins útvöldu synir
Ritgerðir skólapilta Lærða skólans í íslenskum stíl 1846-1904. Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar 7. Háskólaútgáfan, Reykjavík 2004. 365 bls., myndir. Bragi Þorgrímur Ólafsson tók saman.

LÆRÐI skólinn í Reykjavík var merkilegt samfélag á þeim tíma, sem þessi bók tekur til, og titill hennar er einkar vel valinn. Þeir sem nám stunduðu í Lærða skólanum voru svo sannarlega útvaldir synir landsins, eða kannski öllu heldur þjóðarinnar, fámennur forréttindahópur, sem fékk að gera það sem svo marga dreymdi um: að stunda nám. Langflestir piltanna - því á þessum tíma voru nemendur nær eingöngu piltar - bjuggu í skólanum. Þar ríkti sérstakur andi, náin vináttubönd voru hnýtt og héldust oft ævina á enda og komu fram í margskyns tengslum og samstarfi síðar á ævinni. Sama máli gegndi um samkeppni og fjandskap, sem myndaðist í skóla, og hafði oft áhrif á samskipti manna síðar á ævinni.

Þetta rit hefur að geyma úrval úr prófritgerðum nemenda Lærða skólans í íslenskum stíl á árunum 1846-1904. Ekki hef ég talið fjölda ritgerðanna, höfunda eða viðfangsefnanna, en þau eru fjöldamörg og margir höfunda urðu síðar þjóðkunnir menn og forystusauðir í stjórnmálum, atvinnu- og menningarlífi þjóðarinnar. Meðal þeirra sem hér eiga ritgerðir má nefna Svein Björnsson, síðar forseta Íslands, Magnús Stephensen landshöfðingja, Hannes Hafstein ráðherra, fræðimennina Þorvald Thoroddsen, Valtý Guðmundsson, Jón Jónsson Aðils, Jónas Jónasson frá Hrafnagili, Hannes Þorsteinsson og Finn Jónsson. Ennfremur Einar Benediktsson skáld, Pál Briem amtmann, Jón Helgason biskup, Stefán Stefánsson skólameistara, svo aðeins örfáir séu nefndir.

Ritgerðarefnin eru mjög fjölbreytileg og ritgerðirnar varpa skemmtilegu ljósi á hugarheim og þankaganga skólapilta á þessum tíma. Er þá einnig fróðlegt að bera saman skoðanir þeirra, þar sem fleiri en einn fjalla um sama eða náskylt viðfangsefni.

Ritgerðirnar sem hér eru birtar eru varðveittar í handritadeild Landsbókasafns Íslands. Bragi Þorgrímur Ólafsson sagnfræðingur hefur valið þær og búið til prentunar af mikilli kostgæfni. Hann skrifar einnig rækilegan inngang þar sem hann gerir m.a. góða grein fyrir skólalífinu á þessum árum.

Í lok hverrar ritgerðar er að finna upplýsingar um höfunda í stuttu máli og sagt frá palladómum skólafélaga um þá, þar sem þeir eru til. Eru palladómarnir skemmtilegar heimildir um viðhorf pilta hvers til annars á skólaárunum.
Þetta er lagleg útgáfa, sem góður fengur er að.

Jón Þ. Þór